Αυτοάμυνα και χρήση βίας: τα νομικά όρια για φύλακες

Το άρθρο 22 του Ποινικού Κώδικα έχει τρία στοιχεία που πρέπει να υπάρχουν μαζί:

• Επίθεση παρούσα: συμβαίνει τώρα. Όχι μια απειλή για αργότερα, όχι μια επίθεση που έχει ήδη τελειώσει.
• Επίθεση άδικη: όχι νόμιμη ενέργεια, όπως ένας αστυνομικός που κάνει τη δουλειά του.
• Υπεράσπιση ανθρώπου: «του εαυτού του ή άλλου», όπως λέει το άρθρο. Για ένα αντικείμενο ή ένα εμπόρευμα δεν ρισκάρετε σωματική σύγκρουση· το καταγράφετε και καλείτε την αστυνομία.

Για το ευρύτερο πλαίσιο — τι άλλο επιτρέπεται ή απαγορεύεται σε έναν φύλακα, από τη σύλληψη μέχρι τον έλεγχο τσάντας — δείτε τον οδηγό τι επιτρέπεται σε έναν φύλακα και τι όχι.

Το μέτρο δεν το ορίζει ο φύλακας τη στιγμή που αμύνεται· ο νόμος λέει με ποια κριτήρια κρίνεται (άρθρο 22 §3). Γι’ αυτό, ό,τι κάνετε πρέπει να μπορείτε να το εξηγήσετε μετά, βήμα βήμα: τι έκανε ο άλλος, τι απειλούσε, γιατί δεν υπήρχε άλλος τρόπος.

• Υπέρβαση με πρόθεση: τιμωρείται, με μειωμένη ποινή (άρθρο 23).
• Υπέρβαση από αμέλεια: τιμωρείται κατά τις διατάξεις για την αμέλεια.
• Υπέρβαση από φόβο ή ταραχή που προκάλεσε η επίθεση: μένει ατιμώρητη.

Μη σχεδιάζετε τη δουλειά σας πάνω στην εξαίρεση του φόβου. Η ασφαλής πρακτική είναι να μη φτάνετε στο σημείο να χρειάζεται να κριθεί το μέτρο: όταν η επίθεση σταματά ή ο άλλος απομακρύνεται, σταματάτε κι εσείς.

Σύμφωνα με το άρθρο 25 §1, δεν είναι άδικη η πράξη που γίνεται για να αποτραπεί παρών κίνδυνος, που δεν μπορεί να αποφευχθεί αλλιώς και που δεν προκάλεσε ο ίδιος με υπαιτιότητά του, για πρόσωπο ή περιουσία δικά του ή άλλου, εφόσον η βλάβη που προκαλείται είναι σημαντικά κατώτερη, κατά το είδος και τη σημασία της, από τη βλάβη που απειλείται.

Η §2 λέει, αυτολεξεί: «Η προηγούμενη διάταξη δεν εφαρμόζεται σε όποιον έχει καθήκον να εκτεθεί στον απειλούμενο κίνδυνο.» Ο νόμος δεν κατονομάζει ποιοι έχουν τέτοιο καθήκον. Αν και πότε αφορά έναν φύλακα δεν το κρίνει αυτός ο οδηγός· είναι ερώτημα για νομικό, για τη συγκεκριμένη θέση και περίσταση.

Μη στηρίζετε καμία απόφαση στη θέση σας πάνω στο άρθρο 25. Σε κίνδυνο, προτεραιότητα είναι οι άνθρωποι, η κλήση στο 112 και οι οδηγίες της θέσης σας.

Ο ν. 2518/1997 (άρθρο 4 §1 ζ, που δεσμεύει και το προσωπικό ασφαλείας μέσω του §2 α) απαγορεύει μέσα και μεθόδους που μπορεί να προκαλέσουν ζημιά, βλάβη ή ενόχληση σε τρίτους ή να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των πολιτών.

• Σκύλοι: απαγορεύονται σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους· επιτρέπονται μόνο μέσα σε φυλασσόμενα κτίρια ή ακίνητα ή σε περιφραγμένους χώρους.
• Αυτοσχέδια «μέσα»: ό,τι δεν προβλέπεται στις οδηγίες της θέσης σας δεν το κουβαλάτε και δεν το χρησιμοποιείτε.
• Όπλα: δεν τα καλύπτει αυτός ο οδηγός. Αν η θέση σας σχετίζεται με όπλα, οι κανόνες έρχονται από την εταιρεία και τον νόμο, όχι από εδώ.

Ό,τι ακολουθεί είναι επαγγελματική πρακτική, όχι νόμος. Στόχος είναι να μη δημιουργηθεί ποτέ η «παρούσα επίθεση» του άρθρου 22.

• Απόσταση: μείνετε εκτός απόστασης χεριού, με κάτι ανάμεσα (πάγκο, πόρτα) όπου γίνεται.
• Έξοδος: ξέρετε πάντα από πού φεύγετε· μην αφήνετε να σας στριμώξουν.
• Φωνή και στάση: χαμηλός, αργός τόνος, ανοιχτά χέρια, απλές φράσεις. Όχι απειλές, όχι «αστυνομικό» ύφος.
• Μην κυνηγάτε: κάποιος που φεύγει με ένα αντικείμενο δεν είναι επίθεση εναντίον σας. Καταγράψτε περιγραφή και κατεύθυνση, καλέστε το 100.
• Καλέστε νωρίς: η αστυνομία στο 100 και ο επόπτης πριν κλιμακωθεί η κατάσταση, όχι μετά.
• Μόνος στη βάρδια; Δείτε τον οδηγό για την ασφάλεια του φύλακα που εργάζεται μόνος.

1. Ασφάλεια: απομακρυνθείτε από τον κίνδυνο αν συνεχίζεται.
2. 112 για κάθε τραυματία — και για τον επιτιθέμενο. Είναι ο ενιαίος ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης, χωρίς χρέωση (Πολιτική Προστασία). Ακολουθήστε τις οδηγίες τους· πρώτες βοήθειες μόνο όσο έχετε εκπαιδευτεί.
3. 100 για την αστυνομία, τη γραμμή για άμεση αστυνομική επέμβαση (Ελληνική Αστυνομία).
4. Επόπτης ή κέντρο επιχειρήσεων, όπως ορίζουν οι οδηγίες της θέσης.
5. Αναφορά: γράψτε την αναφορά συμβάντος με γεγονότα και ώρες — τι έκανε ο άλλος, τι κάνατε εσείς και γιατί, μάρτυρες. Χωρίς ωραιοποίηση και χωρίς εικασίες.

Σε ένα πραγματικό περιστατικό αποφασίζει η αστυνομία. Αν εμπλακείτε σε νομική υπόθεση, ζητήστε νομική συμβουλή — αυτός ο οδηγός δεν την αντικαθιστά. Για το πλαίσιο των πρώτων λεπτών μιας κρίσης, δείτε τα πρώτα 10 λεπτά.