Τι επιτρέπεται σε έναν φύλακα και τι όχι

Ο ν. 2518/1997 βάζει στο προσωπικό ασφαλείας υποχρεώσεις, όχι εξουσίες. Το άρθρο 4 §2 ορίζει ότι ο φύλακας:

• Δεν χρησιμοποιεί τον τίτλο «αστυνομικός» ούτε λέξεις που μπορεί να παραπλανήσουν το κοινό ότι εκπροσωπεί δημόσια, ιδίως αστυνομική, αρχή (§2 γ).
• Δεν προσβάλλει τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών, κάθε είδους, στη δραστηριότητά του (§1 στ, μέσω §2 α).
• Δεν χρησιμοποιεί μέσα και μεθόδους που μπορεί να προκαλέσουν ζημιά, βλάβη ή ενόχληση σε τρίτους ή να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των πολιτών (§1 ζ, μέσω §2 α).

Ο φύλακας φέρει την ταυτότητα του προσωπικού ασφαλείας και το σήμα στο αριστερό μέρος του στήθους — με την επωνυμία της εταιρείας, το όνομά του, «Ι.Ε.Π.Υ.Α.» και «PRIVATE SECURITY» — είτε φορά στολή είτε πολιτικά (άρθρο 6 §1). Το σήμα λέει σε όλους ακριβώς αυτό: ιδιωτική ασφάλεια, όχι αστυνομία. Για τις προϋποθέσεις της δουλειάς, δείτε πώς γίνεται κανείς φύλακας.

Αν κάποιος σας περάσει για αστυνομικό, διορθώστε τον αμέσως: «Είμαι φύλακας της εταιρείας, όχι αστυνομικός». Μην αφήνετε να μείνει η εντύπωση ότι εκπροσωπείτε αρχή.

Στα νομικά κείμενα που παραθέτει αυτός ο οδηγός δεν υπάρχει διάταξη που να δίνει στον φύλακα εξουσία να ψάξει τσάντα, πρόσωπο ή όχημα, να απαιτήσει ταυτότητα ή να κρατήσει κάποιον. Ό,τι γίνεται στην είσοδο ενός χώρου στηρίζεται σε κάτι άλλο: στον όρο εισόδου του ιδιοκτήτη.

• Ο όρος («η είσοδος γίνεται με επίδειξη τσάντας» ή «με καταγραφή στοιχείων επισκέπτη») είναι γραμμένος στις οδηγίες θέσης και ανακοινώνεται πριν από την είσοδο.
• Ο επισκέπτης επιλέγει: δέχεται και μπαίνει, ή αρνείται και δεν μπαίνει.
• Ο φύλακας ζητά, δεν παίρνει: δεν αρπάζει την τσάντα, δεν ψάχνει ο ίδιος, δεν κλείνει τον δρόμο σε όποιον θέλει να φύγει.
• Αν κάποιος αρνηθεί και επιμένει να μπει, ή αν υπάρχει υποψία αξιόποινης πράξης, ο φύλακας καλεί την αστυνομία στο 100 και ενημερώνει τον επόπτη.

Για το πώς οργανώνεται σωστά η είσοδος επισκεπτών, δείτε τον οδηγό για τον έλεγχο πρόσβασης επισκεπτών.

Το άρθρο 275 §1 ΚΠΔ λέει ότι για αυτόφωρα κακουργήματα και πλημμελήματα οι ανακριτικοί υπάλληλοι και κάθε αστυνομικό όργανο έχουν υποχρέωση, ενώ κάθε πολίτης έχει δικαίωμα, να συλλάβουν τον δράστη, με σεβασμό του Συντάγματος και του άρθρου 279. Ο φύλακας έχει αυτό ακριβώς το δικαίωμα του πολίτη — τίποτα παραπάνω.

• Μόνο αυτόφωρο. Εκτός από το άρθρο 275, κανείς δεν συλλαμβάνεται χωρίς ένταλμα ή βούλευμα (άρθρο 276 §1). Αν η πράξη δεν έγινε μπροστά σας τώρα, δεν είναι δική σας υπόθεση να συλλάβετε.
• Αδικήματα κατ’ έγκληση. Για όσα διώκονται μόνο με έγκληση, σύλληψη δεν επιτρέπεται, εκτός αν προηγουμένως υποβληθεί η έγκληση, έστω και προφορικά, σε όποιον δικαιούται να συλλάβει (άρθρο 275 §2). Ποια αδικήματα είναι κατ’ έγκληση δεν το κρίνει ο φύλακας τη στιγμή.
• Αμέσως στην αστυνομία. Όποιος συλλαμβάνεται επ’ αυτοφώρω οδηγείται χωρίς χρονοτριβή στον αρμόδιο εισαγγελέα, το αργότερο μέσα σε 24 ώρες (άρθρο 279 §1). Στην πράξη: ο φύλακας καλεί αμέσως την αστυνομία και της παραδίδει τον άνθρωπο. Δεν τον «κρατά μέχρι να…», δεν του κάνει ερωτήσεις, δεν ψάχνει τα πράγματά του.

Δικαίωμα δεν σημαίνει ότι είναι η σωστή κίνηση. Μια σύλληψη είναι σωματική επαφή με άγνωστο άνθρωπο, με κίνδυνο για τον φύλακα και για όσους είναι γύρω. Ακολουθήστε τις οδηγίες της θέσης σας· αν δεν προβλέπουν σύλληψη, η ασφαλής επιλογή είναι παρατήρηση, καταγραφή και κλήση στο 100.

Το άρθρο 22 ΠΚ ορίζει ότι δεν είναι άδικη η πράξη που γίνεται σε άμυνα, δηλαδή η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για να υπερασπιστεί κανείς τον εαυτό του ή άλλον από παρούσα και άδικη επίθεση. Το αναγκαίο μέτρο κρίνεται από την επικινδυνότητα της επίθεσης, το είδος της βλάβης που απειλείται, τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και τις άλλες περιστάσεις. Όποιος ξεπερνά τα όρια τιμωρείται (άρθρο 23).

Ο φύλακας δεν έχει κανένα πρόσθετο δικαίωμα βίας λόγω της δουλειάς του. Τα όρια, η υπέρβαση, η κατάσταση ανάγκης και η αποκλιμάκωση εξηγούνται αναλυτικά στον οδηγό για την αυτοάμυνα και τη χρήση βίας.

1. Παρατηρώ από ασφαλή απόσταση: τι συμβαίνει, πόσοι είναι, πού πάνε, χαρακτηριστικά, ώρα.
2. Καλώ: την αστυνομία στο 100, για άμεση αστυνομική επέμβαση (Ελληνική Αστυνομία), ή το 112, τον ενιαίο ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης, όταν υπάρχει τραυματίας ή κίνδυνος για ανθρώπους (Πολιτική Προστασία).
3. Ενημερώνω τον επόπτη ή το κέντρο επιχειρήσεων, όπως ορίζουν οι οδηγίες θέσης.
4. Καταγράφω αμέσως σε αναφορά συμβάντος: γεγονότα, ώρες, μάρτυρες, ποιον κάλεσα και πότε.
5. Παραδίδω στην αστυνομία όταν φτάσει, και τη δική μου εικόνα και όσα κατέγραψα.

Σε ένα πραγματικό περιστατικό αποφασίζει η αστυνομία. Σε μια πραγματική νομική υπόθεση χρειάζεστε δικηγόρο — αυτός ο οδηγός δεν αντικαθιστά νομική συμβουλή.

• Όχι «αστυνομική» εμφάνιση ή λόγια: ο φύλακας δεν λέει ότι είναι αρχή (άρθρο 4 §2 γ ν. 2518/1997).
• Όχι αναγκαστικοί έλεγχοι: ο έλεγχος τσάντας είναι όρος εισόδου που ο επισκέπτης μπορεί να αρνηθεί.
• Όχι σκύλοι σε δημόσιους χώρους: ο νόμος απαγορεύει σκύλους σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους· επιτρέπονται μόνο μέσα σε φυλασσόμενα κτίρια ή ακίνητα ή σε περιφραγμένους χώρους (άρθρο 4 §1 ζ).
• Όχι «κράτηση μέχρι να έρθει ο υπεύθυνος»: όποιος συλλαμβάνεται επ’ αυτοφώρω παραδίδεται αμέσως στην αστυνομία.

Οι σωστές οδηγίες θέσης γράφουν τι κάνει ο φύλακας σε κάθε σενάριο — και πότε σταματά και καλεί την αστυνομία. Ειδικά για τις κλοπές σε καταστήματα, δείτε την πρόληψη απωλειών στο λιανεμπόριο.